"Mikrotyki" Paweł Sołtys

 

"W pewnym mieście po prawej stronie rzeki wciąż stoi bar Stokrotka, w którym profesor Kruk opowiada, jak nokautować tomem Iwaszkiewicza. Anka, uczennica szkoły fryzjerskiej, wciąż żartuje, starając się nie myśleć o swej twarzy. Nieopodal niedbale oparty o huśtawkę stoi wielki jak hala Marian, co bije swoje kobiety, ma nóż i kij bejsbolowy w bagażniku i wszyscy wiedzą, że lepiej go omijać. W tym mieście wciąż grają Modern Talking, Limahl, Shakin Stevens, Lionel Richie i cała reszta, a chłopaki ćmią sobieki.

Opowiadania Pawła Sołtysa "Mikrotyki" są raczej krótsze niż dłuższe, w większości realistyczne, sensacji w nich niewiele, trupów kilka, scen erotycznych nie ma prawie wcale. Są jak piosenki z naszej młodości – nie można ich zapomnieć."

Cudnie się czyta. Lubię wrażliwość i celność obserwacji Autora. Opowieści te dotykają istoty życia, jego sensu i prawidłowości. Opowiadania pisane są wspaniałym, obrazowym i przejmującym językiem. Niby trochę śmieszne, ale jakieś autentyczne. 

"Niektóre historie się pamięta, a niektóre pamiętają ciebie i wyciągają rękę, żeby cię poddusić w najmniej spodziewanych chwilach."

"Ludzie zatrzymali przy sobie koty chyba po to, by mieć na co dzień trochę tajemnicy, czegoś, co nie będzie wielką religią, tylko powszednim obcowaniem z niepewnością. Może zastępują im domowe duchy i skrzaty. A zresztą co to za różnica?"

"Wydałem się sobie bardzo elegancki, a śmiechy kolegów ułożyłem tam, gdzie wcześniejsze docinki i krzywe spojrzenia, w cichym schowku na późniejsze nerwice."

"Lubiłem te wieczory i tych pozornie nieskomplikowanych ludzi, którzy zwykle woleli pogadać, niż pomilczeć, a i milczeli jakoś tak po ludzku, nie robiąc z ciszy papieru ściernego."

Opowiadania poruszające i trafiające w punkt. Nienachalne w swojej prostocie. Nieprzeciętne. Jestem pełna zachwytu.

8/10

"Głośnik w głowie. O leczeniu psychiatrycznym w Polsce" Aneta Pawłowska-Krać

 

"Co czwarty Polak w jakimś momencie życia miał kłopoty ze zdrowiem psychicznym – wynika z badania dotyczącego kondycji psychicznej mieszkańców Polski. To znaczy, że ponad osiem milionów osób w naszym kraju doświadczało lub doświadcza zaburzeń psychicznych. Ale z powodu słabej dostępności pomocy – i uprzedzeń wobec ludzi chorych – do psychologa lub psychiatry trafiło zaledwie szesnaście procent.

Problem chorób i zaburzeń psychicznych dotyka osób w każdym wieku, od dzieci po ludzi starszych. Cierpią między innymi na schizofrenię, depresję, uzależnienia, zaburzenia odżywiania czy zaburzenia rozwojowe. Często kłopoty sprawia już postawienie diagnozy, leczenie jest jeszcze większym wyzwaniem. To proces, który może trwać latami, wymaga cierpliwości, elastyczności, wytrwałości – tak pacjenta, jak i lekarzy. Wymaga też dobrego planu – i pieniędzy.

Jak to wygląda w Polsce? Aneta Pawłowska-Krać rozmawia z pacjentami i ich rodzinami, z psychiatrami, pielęgniarzami i pielęgniarkami i kreśli obraz polskiej psychiatrii, niestety w ciemnych barwach. Pacjenci są hospitalizowani za późno, zostają w szpitalach za długo, nie mają tam odpowiedniego wsparcia i opieki, są faszerowani lekami i wypuszczani z oddziałów bez wskazówek, jak radzić sobie dalej. Trudno jednak całą winą obarczać personel szpitali i poradni – jest tak nieliczny i przeciążony, że zwyczajnie nie może poświęcić pacjentom tyle uwagi, ile potrzebują.

Czy jest wyjście z tej sytuacji? Autorka przygląda się rozwiązaniom przyjętym w innych krajach, analizuje wdrażaną obecnie z pewnym trudem reformę psychiatrii. I choć widać światełko w tunelu, nie sposób stwierdzić, czy to wyjście, czy może rozpędzony pociąg, który zbliża się w naszym kierunku i już za późno, by uniknąć kolizji."

Miałam nadzieję, że będzie więcej o ludziach mających problem z chorobami, o ich codzienności. I na początku bardzo mi się podobało, ale gdzieś w połowie książki zaczęło się dużo statystyk. Nie twierdzę, że to źle lub że niepotrzebne, ale nie nie tego oczekiwałam. Jednak i tak uważam, że reportaż warty uwagi i czasu na przeczytanie.

"A pacjenci psychiatryczni? Jako społeczeństwo niechętnie patrzymy w ich stronę. Tak jakby byli gorszymi ludźmi, których najlepiej zamknąć, odseparować. Podobnie z dziećmi. Chore na serduszko rozczulają, a leczone psychiatrycznie to już nie są takie „nasze dzieci”, lecz bardziej obce, inne."

"Jeżeli psychiatria uważana jest za "czarną owcę medycyny" (...), to psychiatria dzieci i młodzieży jest jej mniejszą i jeszcze czarniejszą siostrą (...)."

"Wiele się uczę od swoich pacjentów. Najbardziej pokory wobec życia. Patrzę, jak są dzielni, jak dążą do wyzdrowienia. To mi dodaje siły w moich osobistych trudnych sytuacjach. Myślę, że skoro oni dają radę, ja też nie mogę polec."

Podziwiam bohaterów książki. Ile trzeba wysiłku, żeby wywalczyć sobie pomoc, diagnozę i w konsekwencji zdrowie, wiedzą tylko oni. Podziwiam lekarzy, pielęgniarki i pielęgniarzy, psychologów i społeczników, którym się chce. Czytanie o tym, jak bardzo system kuleje, jak wiele osób doświadcza problemów natury psychicznej, było bolesne i niesamowicie smutne.

6/10

"Przepraszam za brzydkie pismo. Pamiętniki wiejskich kobiet" Antonina Tosiek

 

"W latach 1933–1995 w konkursach pamiętnikarskich dla mieszkańców wsi mogło wziąć udział nawet dziewięćdziesiąt tysięcy kobiet. To Nowy Sącz albo pół Olsztyna pamiętnikarek.

Julianna spisywała swój pamiętnik w latach trzydziestych – nocami, w tajemnicy przed mężem. Danka w latach sześćdziesiątych – rankiem, czekając, aż rozpali się w piecu. Teresa w roku 1983 – w PKS-ie wiozącym ją do pracy w pobliskiej masarni. Janka jako nastolatka marzyła o studiach polonistycznych, ale bardziej potrzebna była w gospodarstwie. Została więc pamiętnikarką.

Dla wielu bohaterek tej książki spisywanie wspomnień było aktem uznania, że ich historia zasługuje na uwagę. Po raz pierwszy miały okazję przyjrzeć się osobistym doświadczeniom i nadać im znaczenie wykraczające poza sferę prywatną. Opowiadały własnymi słowami o przemocy, biedzie czy wstydzie i w ten sposób sprzeciwiały się dominującym normom społecznym i kulturowym.

Antonina Tosiek sięgnęła po setki oryginalnych rękopisów i maszynopisów nadesłanych na konkursy, a także po dane statystyczne i opracowania naukowe. Łącząc wnikliwą analizę z wrażliwością, stworzyła obraz przemian polskiej wsi w XX wieku. Obraz realistyczny i głęboko poruszający."

Bardzo dobry i przede wszystkim ciekawy reportaż. Dobrze skonstruowany, widać ogrom reasearchu i zaangażowanie autorki. To książka ważna, potrzebna i pisana z wyraźnym szacunkiem wobec wiejskich kobiet, których doświadczenia zbyt długo spychano na margines.

"Wojny wstrzymują czas. Tworzą wyrwę w życiorysach i wykoślawiają wspomnienia."

"Wszystkim pamiętnikarkom los rzucił bowiem jedno identyczne wyzwanie: urodziły się dziewczynkami na wsi."

"(...) obejście obowiązku szkolnego umożliwiał między innymi artykuł trzydziesty trzeci dekretu, zgodnie z którym do szkół nie musiały uczęszczać dzieci mieszkające dalej niż trzy kilometry od najbliższej placówki. Prawo to obowiązywało w Polsce w niezmienionej formie aż do roku 1956."

Najbardziej zostały mi w głowie te momenty, kiedy książka pokazuje życie pojedynczej kobiety: kobiety piszącej pamiętniki po kryjomu przed mężem; dziewczyny, której odmawia się nauki, bo „co jej po szkole”, siostry od małego traktowanej jak materiał roboczy. To jest przerażające, ale "takie było życie".

7/10

"Niegrzeczne. Historie dzieci z ADHD, autyzmem i zespołem Aspergera" Jacek Hołub

 

"Małą Martą chciał się zająć ksiądz egzorcysta. Na rodziców awanturującego się Piotrka sąsiedzi nasyłają policję i pomoc społeczną. Matka autystycznego Mateusza usłyszała, że powinna go oddać do ośrodka. Aleś rozładowuje energię, ścigając się na rowerze. Tamara ma ADHD i świadectwa z czerwonym paskiem. Nastoletni Kacper z zespołem Aspergera był gnębiony w szkole.

Dzieci i młodzież z widoczną niepełnosprawnością wywołują w nas empatię. Sprawne i zdrowe, ale zachowujące się nietypowo – agresywne, nadpobudliwe lub nieprzestrzegające norm społecznych – wzbudzają gniew i oburzenie. Postrzegamy je jak niewychowane i niekulturalne, a ich rodzice są w naszych oczach złymi matkami i ojcami. Krzywdzące oceny, brak zrozumienia i pomocy oraz próby wtłoczenia na siłę w wyznaczone przez nas ramy „normalności” to codzienność moich bohaterek i bohaterów.

Ta książka nie jest źródłem wiedzy na temat ADHD i spektrum autyzmu. Nie zajmuję się w niej poszukiwaniem ich przyczyn, nie wskazuję najlepszych metod wychowawczych i terapii. To opowieść o dzieciach, ich rodzinach oraz o tym, jak z innością radzą sobie społeczeństwo, szkoła i instytucje."

Jeden z "mocniejszych" reportaży, jakie czytałam. Może dlatego, że wśród znajomych dzieci znajdują się te z ADHD, czy spektrum autyzmu. A to wtedy bardziej rusza człowieka. Przynamniej mnie bardziej ruszyło. Nic mnie tak nie wkurza, jak świadomość, że człowiek jest takim stworzeniem, którego nie obchodzi problem, jeśli go osobiście to nie dotyczy.

"Trzeba mieć szacunek do drugiego człowieka, chociażby ze względu na to, że jest. Nawet jeżeli próbuje udawać kogoś innego, to nadal jest sobą, bo robi to ze swojej woli, nikt go do tego nie zmusza. Ja szanuję rodziców, znajomych, wszystkich. Niektórych bardziej, to prawda, ale wszystkich."

"Kiedy się dowiedziałem, że mam zespół Aspergera, na początku czułem się trochę dziwnie i było mi smutno. Sam nie wiem dlaczego. Byłem zaskoczony. Ale tylko przez pierwsze kilka godzin. Później stwierdziłem, że właściwie to może mi pomóc. Okej, jestem inny. Zawsze tak było. Przyzwyczaiłem się. W sumie lubię być inny, bo przynajmniej mam własne zdanie. Większość ludzi, których znam, chce kogoś naśladować. A ja chcę być sobą."

"W polskiej szkole wciąż dominuje pruska metodyka uczenia. To jedna z największych bolączek systemu. Nauczyciel nie pochyla się nad uczniem jako osobą, tylko traktuje go jak kolejnego pionka w dwudziestokilkuosobowej klasie, od którego tylko się wymaga."

Nie każda historia opisana w książce była przepełniona smutkiem. Wielkim plusem jest to, że nie ma tam wielkiego narzekania, użalania się nad swoim losem czy systemem Państwa. Uważam, że tę książkę powinien przeczytać każdy rodzic, gdyż otwiera ona oczy na wiele aspektów zachowania u dzieci, nie tylko własnych. Tak łatwo oceniać innych, kiedy nie zna się przyczyn tego zachowania.

8/10

"Zombie" Wojciech Chmielarz

 

"Adam Górnik – młody błyskotliwy prokurator. Kochający mąż i troskliwy ojciec. Wzorowy obywatel. Jeden z najmłodszych zabójców w Polsce. Kiedy miał piętnaście lat, zamordował szkolnego kolegę, chuligana i postrach innych uczniów, Filipa „Korsarza” Korsarskiego, uderzając go młotkiem w głowę.

Wiele lat później dostaje wezwanie; jest przekonany, że wreszcie odkryto zwłoki jego ofiary. Teraz będzie mógł poprowadzić śledztwo we własnej sprawie i ostatecznie zatuszować zbrodnię. Jednak na miejscu znajduje ciało zabitej parę dni wcześniej dziewczynki. Szczątki Korsarza zniknęły. Czyżby wrócił zza grobu, żeby się zemścić?

Zaczyna się gra z zabójcą, którego okrucieństwo przekracza ludzką wyobraźnię. Górnik musi rozwiązać zagadkę potwora z przeszłości, odnaleźć go i powstrzymać. Wynajmuje detektywa Dawida Wolskiego, znanego z niekonwencjonalnych metod działania i wątpliwej etyki zawodowej.

Zombie to najmroczniejszy polski kryminał ostatnich lat. Nic nie jest tu czarno-białe, wir przemocy wciąga winnych i niewinnych, z pokolenia na pokolenie, a wśród kłamstw i ułudy trudno odróżnić prawdę od fałszu i wrogów od przyjaciół. Przetrwają tylko najsilniejsi i najbardziej bezwzględni…"

Kolejna mocna książka w wykonaniu Chmielarza. Autor zdecydowanie umie w mroczny i gęsty klimat, zagadki, napięcie i zaskoczenie. Jest świetna fabuła, jest intryga, są genialnie nakreśleni bohaterowie. Czego chcieć więcej? (Oczywiście, że książek autorstwa Wojciecha i czasu na ich czytanie!)

"Podobno najbardziej żałujemy tych rzeczy, których nie zrobiliśmy. Kłamstwo. Najbardziej żałujemy tego, czego się nie da naprawić."

"A jeśli ci na czymś zależy, sam musisz sobie to wywalczyć, a nie oczekiwać, że ktoś ci to da."

"Są w życiu takie chwile, które decydują o tym , jak będzie wyglądać twoja przyszłość. To była jedna z nich. Chciałabym zobaczyć, co by się stało, gdyby jedno z nas miało trochę więcej odwagi. Może nic. A może wszystko."

"Można kogoś zabić i o tym zapomnieć. Tak, jak się zapomina o włączonym żelazku, niezamkniętych drzwiach, nieodebranej paczce na poczcie."

Bardzo dobrze się czytało, wciągnęła od pierwszych stron. Ciekawe opisy Gliwic, Katowic i Śląska, do tego trochę gwary i realnych problemów zdarzających się na tym terenie. No tej książki nie da się odłożyć, zanim się jej nie skończy.

8/10

"Po co ci szczęście, jeśli możesz być normalna?" Jeanette Winterson

 

"Jedna ze stu najlepszych książek XXI wieku według dziennika „The Guardian”.

„Po co ci szczęście, jeśli możesz być normalna?” – słyszy od matki Jeanette Winterson jesienią 1975 roku, kiedy oznajmia, że jest lesbijką. Nastolatka staje przed dylematem: zostać w domu przy 200 Water Street w robotniczym Accrington lub wyprowadzić się z szeregowca, zamieszkać w starym samochodzie i nadal spotykać się z ukochaną dziewczyną. Wybór jest prosty. Winterson nie chce być „normalna” – chce być szczęśliwa.

W swojej autobiografii brytyjska intelektualistka w poruszający, a zarazem humorystyczny sposób opowiada o dorastaniu i skomplikowanych relacjach z rodzicami, którzy ją adoptowali. O matce z niecierpliwością wyczekującej Sądu Ostatecznego, jej dwóch kompletach sztucznych zębów i rewolwerze w szafce na środki czystości. O ojcu, cichym robotniku, któremu żona nie pozwala kochać córki. O przemysłowym mieście w północnej Anglii, gdzie rytm życia wyznaczają fabryczne dzwonki i kościelne dzwony. O literaturze, która potrafi być najlepszym schronieniem. I przede wszystkim o nieustających poszukiwaniach – rodziny, miejsca na ziemi i samej siebie."

Dobrze opisane trudy i słabości w rodzinie, adoptowanej dziewczynie. Książki odegrały dużą rolę, co jakiś czas autorka wtrącona wiersz. Ciekawa pozycja do refleksji.

"Proza i poezja to dawki lekarstw. Uzdrawiają to pęknięcie, któremu ulega wyobraźnia z winy rzeczywistości."

"Książka to magiczny dywan, który zawozi cię w jakieś inne miejsce. Książka to drzwi. Otwierasz je. Przestępujesz próg. Ale czy wracasz?"

"(...) martwię się, że tyle jest małych dzieci, którymi nigdy się nie opiekowano i dlatego nie mogą dorosnąć."

Ma coś w sobie ta książka, przyciąga i zatrzymuje. Pokazuje, jak ważne są korzenie. Opowieść o ocalającej mocy literatury, dzięki której Winterson nie tylko mogła przetrwać, ale i urodzić się na nowo.

7/10

"Imperium bólu. Baronowie przemysłu farmaceutycznego" Patrick Radden Keefe

 

"Bracia Arthur, Raymond i Mortimer Sacklerowie w ciągu kilku dekad zbudowali imperium. Niczym Medyceusze obejmowali mecenatem artystów, a setki milionów dolarów przeznaczali na filantropię. Najstarszy stał za sukcesem Valium i komercjalizacją rynku farmaceutycznego. Braciom podarował firmę Purdue Frederick – zbili na niej fortunę, lecz na zawsze pogrzebali dobre imię Sacklerów.

Majątek rodziny szacowano na miliardy dolarów, ale niepohamowana żądza bogactwa pchnęła ich dalej: do intratnego sektora leków opioidowych. Arthur i Mortimer chcieli, by ich produkt był czymś więcej niż tylko specjalistycznym środkiem stosowanym w opiece paliatywnej. Miał przynieść ulgę rzeszom zwykłych Amerykanów cierpiących na pospolite bóle. Swój lek – OxyContin – reklamowali jako bezpieczną alternatywę dla morfiny. W rzeczywistości jego główny składnik – oksykodon – był od niej dwa razy silniejszy, o czym doskonale wiedzieli. Agresywna strategia marketingowa w ciągu kilkunastu lat doprowadziła do tragedii – setki tysięcy Amerykanów uzależniło się od opioidów, a śmierć z powodu przedawkowania była jedną z głównych przyczyn zgonów w USA. Sacklerowie uparcie powtarzali, że problem nie leży w leku, tylko w jego użytkownikach.

„Odchodząc, należy zostawić świat w lepszym stanie, niż ten, w jakim go zastaliśmy” – zwykł mówić Arthur Sackler. Wybitny reporter Patrick Radden Keefe przedstawia historię rodziny, która z rzekomej troski o pacjentów uczyniła listek figowy dla swojej zachłanności. Imperium bólu to porażająca opowieść o ambicji i filantropii, o zbrodniach i bezkarności. O korumpowaniu publicznych instytucji, o chciwości i władzy. To także historia stulecia amerykańskiego kapitalizmu i świata, w którym pieniądz i sława wygrywają z etyką i człowieczeństwem."

Jeśli do treści nie mogę się specjalnie przyczepić, to forma nie przypadła mi do gustu. Książka zdecydowanie za długa, wiele treści powtarzało się po kilka razy. Mimo tego, temat ważny, interesująco opisany.

"Heroina została stworzona przez ten sam zespół badawczy, który wynalazł aspirynę."

"Lekarze są ludźmi i pogląd, że noszenie białego fartucha może w jakiś sposób uchronić ich przed pokusą, jest fantazją."

"Postęp w naukach medycznych sprawił, że to, co dawniej było niewyobrażalne, stało się "rutyną"."

"Specyfiką amerykańskiej gospodarki jest to, że można wyprodukować niebezpieczny produkt i skutecznie zdjąć z niego wszelką odpowiedzialność prawną za zniszczenia, jakie ten produkt może spowodować, poprzez wskazanie indywidualnej odpowiedzialności konsumenta."

Małym minusem tego reportażu jest częste powtarzanie wątków i szczegółowość która czasami zabijała fascynującą opowieść. Oraz bardziej jest to biografia rodziny Sacklerów, niż rzetelny reportaż o epidemii opioidowej w USA.

6/10

"Aleja włókniarek" Marta Madejska

 

"Gdyby Pan Bóg dzisiaj wygnał Ewę z raju, rzuciłby na nią przekleństwo: Będziesz dzieci rodziła jako prządka!”. To przekleństwo unosi się nad wszystkimi bohaterkami tej książki i wszystkimi kobietami, które pracowały w łódzkich fabrykach.

Szły do pracy, kiedy miały po kilkanaście lat i od tego momentu rytm ich życia wyznaczał tykający zegarek, w takt którego prządka musiała chodzić „jak koń w kieracie”, a całość żywota dzieliła się na trzy etapy: fabrykę, szpital, cmentarz. Nisko opłacane, wykorzystywane przez majstrów i właścicieli, przedwcześnie postarzałe. Dola łódzkich włókniarek stała się jednak siłą napędową zmian. Praca kobiet spowodowała przewrót, wymuszając wprowadzanie nowych przepisów i wywołując rewolucję obyczajową.

Do tej pory jednak nikt nie próbował dowiedzieć się, kim były, skąd przybywały i dlaczego zostawały w mieście, w którym wcale nie odnajdywały szczęścia. Marta Madejska próbuje zrozumieć nie tylko swoje bohaterki, ale także „miasto bez historii”. Z pytań o przeszłość zrodziła się opowieść o „fabrycznych dziewczynach”, bez których nie byłoby wielkich fortun, okazałych łódzkich pałaców ani odbudowanego łódzkiego przemysłu po II wojnie światowej. Zmieniali się właściciele fabryk, zmieniał się klimat polityczny, zmieniały się dekoracje, ale jedno pozostawało bez zmian – nadludzki wysiłek tysięcy kobiet."

Temat bardzo interesujący, co widać w drugiej części, gdy mowa o roli kobiet w PRL - i nie, nie chodzi o słynne "kobiety na traktory". Autorka zabiera w podróż przez historię miasta, tamtejszych manufaktur i jednostkowych doświadczeń, oddając swoim reportażem hołd bohaterkom.

"Robotnicy są rojem cichym, milczącym, co najwyżej stukającym drewniakami. Półmartwi, obojętni, smutni."

"Nikt wtedy nie mówił o wyborze zawodu, realizowaniu potencjałów, samorozwoju czy samorealizacji. Był tylko przymus ekonomiczny, życiowa konieczność, jedyna szansa."

"Rozwój przemysłu, zwłaszcza włókiennictwa, otworzył nowe możliwości zdobycia stałej pracy bez wcześniejszego wykształcenia, przyuczyć można się było już przy maszynie."

Bardzo ważny temat, ale niezbyt porywająco napisany. Styl autorki niestety zniechęca do czytania, ale warto przebrnąć, bo poszerza perspektywę i daje dużo wiedzy. Momentami ciężko się czyta.

6/10